Untitled










Πολιτισμικό απόθεμα
Τα πρωιμότερα λείψανα κατοίκησης στο χώρο με βάση τα θραύσματα αγγείων που έχουν σποραδικά εντοπιστεί ανάγονται στην Ύστερη Εποχή Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή Σιδήρου (1200 - 550 π.Χ.). Ο οικισμός στο λόφο «Γραντίστα» ήκμασε κυρίως στην περίοδο ανάμεσα στον 3ο και τον 1ο αι. π.Χ. και αποτελεί τυπικό παράδειγμα κώμης της Άνω Μακεδονίας με γεωργοκτηνοτροφική οικονομία. Η αρχαιολογική έρευνα έχει αποκαλύψει διώροφα σπίτια, οργανωμένα σε ομάδες των δύο ή τριών, τα ισόγεια των οποίων ήταν κτισμένα με αργολιθοδομή, ενώ οι όροφοι με ελαφρότερα υλικά και ξυλοδεσιές. Το εσωτερικό τους ήταν διακοσμημένο με έγχρωμα κονιάματα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχαν υπόγεια που χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες και εργαστήρια. Επίσης, σώζονται ακόμα το σύστημα δρόμων που διέσχιζε τον οικισμό και τμήματα του τείχους. Σημαντικά δημόσια οικοδομήματα αποτελούσαν το ιερό του Διός - σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε στο εσωτερικό του - και ο μεγάλος υπόγειος πιθεώνας που αποκαλύφθηκε σε κοντινή απόσταση. Στον οικισμό λειτουργούσαν εργαστήρια κεραμικής, μεταλλοτεχνίας και πιθανότατα γλυπτικής, ενώ νομίσματα και αμφορείς πιστοποιούν τις επαφές της πόλης με άλλες της Μακεδονίας και της Δύσης. Παράλληλα, πλήθος μεταλλικών εργαλείων μαρτυρά τις γεωργικές ασχολίες των κατοίκων, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα που σχετίζονται με την αμπελοκαλλιέργεια (εργαλεία, ίχνη ρητίνης, αμφορείς για την αποθήκευση κρασιού κλπ).

Προϊστορικοί οικισμοί Αγίου Παντελεήμονα - λίμνης Πετρών Στον κάμπο που εκτείνεται ανάμεσα στη λίμνη των Πετρών και στη Βεγορίτιδα, καθώς και στις πλαγιές των λόφων που δεσπόζουν πάνω από τις δύο λίμνες έχουν εντοπιστεί λείψανα οικισμών, που χρονολογούνται από τη Νεολιθική Εποχή μέχρι την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (6.300 - 550 π.Χ.). Χαρακτηριστικότερες είναι η εγκατάσταση της Πρώιμης Εποχής Χαλκού στην τοποθεσία Ρώσιτσι (βορειοανατολική όχθη της λίμνης των Πετρών) και τα αποσπασματικά λείψανα οχύρωσης της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου στην τοποθεσία Μέτσκινα Ντούπκα (δυτική όχθη της Βεγορίτιδας). Ιδιαίτερα σημαντικά για την προϊστορία του ευρύτερου λεκανοπεδίου του Αμυνταίου είναι τα ευρήματα που έχουν προκύψει από τις έρευνες που διεξάγονται τα τελευταία χρόνια στο νεολιθικό λιμναίο οικισμό στη Μεταμόρφωση του Σωτήρα (βορειοανατολική όχθη λίμνης Πετρών). Η παρουσία του νερού ευνόησε τη διατήρηση των κατασκευαστικών στοιχείων ενός νεολιθικού πασσαλόπηκτου σπιτιού, με ξύλινο δάπεδο και τοίχους από καλάμια και ενισχυμένους με πηλό. Στο δάπεδο του σπιτιού βρέθηκε μεγάλος αριθμός οστέινων και λίθινων εργαλείων, αγγεία προετοιμασίας, κατανάλωσης και αποθήκευσης της τροφής, 63 πήλινα ειδώλια (πολλά από τα οποία ανθρωπόμορφα), καθώς και έξι λακκοειδείς ταφές ενηλίκων ανδρών και γυναικών, παιδιών και ενός βρέφους.

Νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου στον Άγιο Παντελεήμονα Το εκτεταμένο νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου (1.100 - 550 π.Χ.) εντοπίστηκε τυχαία στα τέλη του 19ου αιώνα κατά τις εργασίες κατασκευής της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Μοναστηρίου. Τότε, οι ανασκαφές του Ρωσικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Κωνσταντινούπολης αποκάλυψαν 376 κιβωτιόσχημους τάφους με μονές ή πολλαπλές ταφές πλούσια κτερισμένες (με αγαλματίδια, κοσμήματα από χαλκό και χρυσό, διακοσμημένα αγγεία κλπ). Δυστυχώς, από τον πλούτο των ευρημάτων της πρώτης αυτής ανασκαφής τίποτε δεν απέμεινε στην περιοχή, αφού ένα μέρος τους βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, ένα άλλο στο Μουσείο Μπενάκη, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων μεταφέρθηκε ήδη από την εποχή των ανασκαφών στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης. Η πρόσφατη αρχαιολογική δραστηριότητα που ξεκίνησε το 2001 από την ΙΖ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων έχει φέρει στο φως πλήθος νέων στοιχείων για τη νεκρόπολη, η οποία αποτελούνταν από μικρούς και μεγαλύτερους κυκλικούς τύμβους. Οι τάφοι ήταν κιβωτιόσχημοι και περιείχαν μία ή και περισσότερες ανδρικές ή γυναικείες ταφές. Ανάμεσα στα ευρήματα συγκαταλέγονται 460 αγγεία διαφόρων τύπων και μεγεθών, ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός των στοιχείων ένδυσης και καλλωπισμού από χαλκό, σίδηρο και πηλό. Σύμφωνα με τα πρώτα αρχαιολογικά συμπεράσματα, το νεκροταφείο παύει να χρησιμοποιείται στα μέσα του 6ου αι. π.Χ., οπότε εγκαταλείπεται και ο γειτονικός οικισμός της εποχής αυτής.

Κάλε Στην ομώνυμη τοποθεσία που δεσπόζει πάνω από τη βόρεια όχθη της λίμνης των Πετρών σώζονται αποσπασματικά ερείπια οχυρώσεων και κατοικιών, τα οποία χρονολογούνται στη βυζαντινή περίοδο. Ο καθηγητής Α. Κεραμόπουλος που επισκέφτηκε την περιοχή στη δεκαετία του 1930 υποστήριξε ότι το σωζόμενο τείχος κτίστηκε στα χρόνια των αρχαίων Μακεδόνων βασιλέων και επιδιορθώθηκε από τον Ιουστινιανό. Σήμερα είναι ορατά τα ερείπια τρίκλιτης βασιλικής κτισμένης με ντόπιο ασβεστόλιθο και τόξα από πορόλιθο, η οποία μάλλον εξυπηρετούσε τις θρησκευτικές ανάγκες της φρουράς του κάστρου. Το μέγεθος και οι κτιστές πεσσοστοιχίες του ναού υποδεικνύουν ότι πιθανότατα αποτελούσε το καθολικό μονής αρχαιότερης του 11ου αι. Σύμφωνα με το βυζαντινό χρονογράφο Ιωάννη Σκυλίτζη, στο οχυρό αυτό που ονομαζόταν «Πετρισκός» το 1015 δολοφονήθηκε από τον εξάδελφό του Βλαντισλάβ ο Ράντομιρ - γιος του τσάρου Σαμουήλ και διάδοχος του βουλγαρικού θρόνου - κατά τη διάρκεια κυνηγιού στην περιοχή.

Μεταβυζαντινός ναός Αγ. Νικολάου Πετρών: Ο ναός, που βρίσκεται στο βόρειο άκρο του σύγχρονου οικισμού των Πετρών και στους πρόποδες του λόφου Κουρία, ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με νάρθηκα και γυναικωνίτη και κτίστηκε στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα. Είναι κατασκευασμένος από λαξευμένες αλλά και αργές πέτρες, ενώ σε διάφορα σημεία του ήταν εντοιχισμένες επιτύμβιες ανάγλυφες στήλες ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων από τον παρακείμενο αρχαιολογικό χώρο των Πετρών. Η πλούσια εσωτερική διακόσμηση με τοιχογραφίες και λατρευτικές εικόνες, καθώς και το τέμπλο θεωρούνται αντιπροσωπευτικά της εκκλησιαστικής τέχνης του 18ου και 19ου αιώνα, με χαρακτηριστικά έργα των λαϊκών αγιογράφων της Δυτικής Μακεδονίας. Από την αγιογράφηση του ναού σώζονται τοιχογραφίες στην αψίδα του Ιερού, στην Πρόθεση και στο νότιο τοίχο που χρονολογούνται περίπου στα 1840, όταν στην περιοχή της Φλώρινας εργαζόταν για τη διακόσμηση των εκκλησιών συνεργείο Χιοναδιτών αγιογράφων. Από τα παλαιότερα δείγματα φορητών εικόνων ξεχωρίζουν αυτές του Αγίου Σπυρίδωνα και του Ιωάννη του Προδρόμου, οι οποίες χρονολογούνται στα μέσα του 18ου αιώνα. Στα δυτικά του ναού σώζεται το τριώροφο πυργοειδές κωδωνοστάσιο του 19ου αιώνα, το οποίο μαζί το ναό και το διάκοσμό του έχει πρόσφατα αναστηλωθεί και συντηρηθεί.

Αρχαιότητες της νότιας και ανατολικής Βεγορίτιδας: Ολόκληρη η περιοχή της λίμνης υπήρξε προνομιακός τόπος για την ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού ήδη από τα προϊστορικά χρόνια, γεγονός που μαρτυρούν τα επιφανειακά ευρήματα που προέρχονται από οικισμούς της Νεολιθικής και της Εποχής του Χαλκού στη Βεγόρα, στην Περαία, στο Μανιάκι και στην Παναγίτσα. Αρχαιότητες όλων των ιστορικών περιόδων, από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου μέχρι και τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια, έχουν εντοπιστεί στο Φιλώτα, στην Άρνισσσα, στη Ζέρβη, ενώ κάποιοι ερευνητές ταυτίζουν τα ερείπια οικισμού στο Φαράγγι με την αρχαία πόλη Βοκερία, η οποία έδωσε το όνομά της στη λίμνη. Επίσης, σύμφωνα με τις αρχαίες γραπτές πηγές, από την περιοχή της ανατολικής και νότιας Βεγορίτιδας διερχόταν και η ρωμαϊκή Εγνατία Οδός, χωρίς ωστόσο με τα μέχρι σήμερα αρχαιολογικά δεδομένα να προσδιοριστεί με ακρίβεια η αρχική πορεία της. Από την περιοχή της Βεγόρας προέρχεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αρχαιολογικά ευρήματα του νομού, μία ασπίδα που φέρει την επιγραφή «Βασιλέως …..υ». Οι ειδικοί υποστηρίζουν πως πρόκειται για ασπίδα που ανήκε σε στρατιώτη του βασιλιά της Μακεδονίας Αντιγόνου, ο οποίος ηττήθηκε στην περιοχή της Βεγορίτιδας από τα στρατεύματα του βασιλιά της Ηπείρου Πύρρου το 294 π.Χ. Το εύρημα φιλοξενείται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλώρινας.

Μακεδονικός Τάφος Πύργων Στις 26-7-1995 άρχισε η ανασκαφική έρευνα του μακεδονικού τάφου στους Πύργους Εορδαίας. Πρόκειται για μονοθάλαμο μακεδονικό τάφο που φράζονταν με λιθόπλινθο, ενώ μπροστά στην είσοδο είχε διαμορφωθεί αυλή με τοίχους που διασώθηκε μόνο από την μία πλευρά. Συγχρόνως τα ευρήματα από το κοσκίνισμα του χώματος κοντά στο δάπεδο χρονολογούν με μεγαλύτερη ακρίβεια το μνημείο στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Από τα σκεύη και τα αντικείμενα που βρέθηκαν από ασύλητη ταφή ή ανακομιδή οδήγησαν στο συμπέρασμα πως ο μακεδονικός τάφος των Πύργων, που άνηκε σε πλούσια οικογένεια, συγκαταλέγεται στους πρώιμους μακεδονικούς και το γεγονός αυτό αποδεικνύει την εύρωστη οικονομική κατάσταση της περιοχής

Οινοπαραγωγή & επισκέψιμα οινοποιεία Η οινοπαραγωγή ανθεί στην περιοχή από πολύ παλιά. Η χωρική οινοποίηση έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια και χρησιμοποιείται μόνο για ιδιοκατανάλωση, αφού έχουν αλλάξει οι καταναλωτικές συνήθειες και επιπλέον στην περιοχή έχουν ιδρυθεί σύγχρονες οινοποιητικές μονάδες που απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της αγροτικής παραγωγής σε σταφύλια. Από τη δεκαετία του 1960 λειτουργεί το οινοποιείο της ΕΝΩΣΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ (ΕΑΣ) ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ, που είναι και το παλιότερο οινοποιείο της περιοχής. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ιδρύθηκε η οινοποιεία ΒΕΓΟΡΙΤΙΣ από τον Γιάννη Μπουτάρη και στη συνέχεια δημιουργήθηκε μία σειρά από αξιόλογες μονάδες, όπως το ΚΤΗΜΑ ΑΛΦΑ, το Οινοποιείο Γιάννη ΧΑΤΖΗ και το ΚΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΥ - ΚΑΓΚΑ, ενώ παράλληλα μικρότεροι παραγωγοί προσθέτουν την πινελιά τους στον οινοπαραγωγικό καμβά της περιοχής. Η οινοπαραγωγή, εκτός από σημαντικό κλάδο της δευτερογενούς παραγωγής που απορροφά τα προϊόντα της αμπελοκαλλιέργειας, έχει πολλαπλασιαστικά θετικά αποτελέσματα για την περιοχή. Με τη λειτουργία των επισκέψιμων οινοποιείων δημιουργήθηκε μία επιπλέον δραστηριότητα για τους επισκέπτες που επιθυμούν να μυηθούν στο μαγικό κόσμο του κρασιού, γνωρίζοντας τους χώρους παραγωγής και πραγματοποιώντας γευστικές δοκιμές κρασιών στους κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους των οινοποιείων.